Viisi Deltaplan voor de woningmarkt

Symptoombestrijding of het échte probleem oplossen?

De berichtgeving over de Nederlandse woningmarkt valt in twee kenmerken samen te vatten:

  1. De toon is altijd min of meer alarmerend te noemen;
  2. Geopperde veranderingen zijn altijd oplossingen voor deelproblemen.

Hierdoor is het dus meer een vorm van symptoombestrijding, in plaats van dat er een allesomvattende oplossing voor een inmiddels zeer groot probleem wordt gevormd. Waarom gebeurt dit eigenlijk? Het thema ‘woningnood’ is immers niet nieuw en een blik op het verleden toont daarnaast aan dat oplossingen voorhanden zijn. In dit whitepaper willen we enkele constructieve aanzetten geven. Voorstellen die verder gaan dan de marginale oplossingen die voorbijgaan aan de grootte van het probleem. Je hoeft het niet met ons eens te zijn, maar we hopen met dit document wel een inhoudelijke discussie op gang te brengen.

In perspectief

Klimaatproblemen, het verdwijnen van de biodiversiteit, de opkomst van Artificial Intelligence (AI): stuk voor stuk zijn dit moderne problemen die landsgrenzen overstijgen. Vraagstukken waar we alleen door middel van internationale afspraken (zoals het akkoord van Parijs, 2015) oplossingen voor kunnen vinden. En dat is een zeer complexe opgave.

Daarentegen is woningnood een nationale kwestie, die zich de afgelopen decennia al vaker voor heeft gedaan.
Daarom is het des te verbazingwekkender dat er enerzijds voor oplossingen niet naar het verleden wordt gekeken en dat anderzijds niet het bewustzijn
aanwezig is dat het oplossen van de woningnood een kwestie van politieke wil is.

Na WO I. Ook in de jaren 20 en 30 van de 20ste eeuw, de twee decennia tussen de twee Wereldoorlogen in, heerste er bijzondere krapte op de woningmarkt. De Eerste Wereldoorlog had een groot deel van de woningbouw stilgelegd. De hoge bevolkingsgroei,
gecombineerd met het afnemende aantal mensen per huishouden, maakte dat er sprake was van woningnood gedurende de roaring twenties en de Grote Depressie van 1929.

Na WO II. En na de Tweede Wereldoorlog, in de jaren 50 en 60, was er wederom sprake van een stevig tekort aan woningen, onder meer als gevolg van de babyboom en een tekort aan bouwmiddelen. Sobere woningen, tegenwoordig beter bekend als ‘sociale huurwoningen’ deden hun intrede, om de grootste woningnood een eerste halt toe te roepen.

Aanbodkant

Wat iedere keer bleek, is dat juist het stimuleren van de aanbodkant een oplossing bood voor het woningprobleem. Zo stimuleerde de overheid in de periode 1919 – 1923 het bouwen van woningen door middel van een premiestelsel, waardoor de woningbouwverenigingen flink aan het bouwen sloegen. Dit was een uitvloeisel van de Woningwet uit 1901, waarmee overheidsinmenging op het gebied van volkshuisvesting mogelijk werd. Hoewel het de druk op de woningmarkt niet wegnam, werden er wel degelijk heel veel huizen gebouwd.

Ook in de jaren na de Tweede Wereldoorlog zag de overheid dat het vooral belangrijk was om véél woningen te bouwen. Persoonlijke aandacht was niet meer terug te vinden in de woningen zelf, maar meer in de woonomgeving, die zich vooral op gezinnen richtte, met veel groen en speelplaatsen.

De aanbodkant stimuleren bleek dus tijdens eerdere woningnood dé oplossing, maar naar onze mening zijn ook veranderingen aan de vraagkant noodzakelijk. Dit Deltaplan dient als aanzet tot het voeren van een (nationaal) debat over zowel maatregelen aan de aanbod- als aan de vraagkant.

De keuze voor het woord ‘Deltaplan’ is natuurlijk bewust; het gaat erom de woningnood niet alleen tijdelijk, maar juist structureel op te lossen. Dit Deltaplan is een uitnodiging om ondogmatisch na te denken en met elkaar te discussiëren over échte oplossingen, in plaats van alleen de symptomen te bestrijden. Het uiteindelijke doel is een integrale aanpak, om de problemen op de woningmarkt ook echt tot het verleden te laten behoren.

Namens alle collega’s van Viisi, veel leesplezier
Tom van der Lubbe
Amsterdam, 1 september 2019

Whitepaper: Deltaplan voor de woningmarkt

Hoe kunnen we de huidige problematiek op de woningmarkt te lijf gaan? Viisi stelde een Deltaplan op, een discussiestuk met mogelijke oplossingen voor dit probleem. Download het Viisi Deltaplan voor de woningmarkt.